Sprzedaż wierzytelności: giełda długów, ile procent dostaniesz i kiedy lepiej windykować

Ceny nie ustala żadna ustawa, więc wszystko zależy od jakości długu. Świeża, bezsporna i dobrze udokumentowana faktura B2B wobec wypłacalnego kontrahenta sprzedaje się orientacyjnie za 60 do 90% nominału. Dług sprzed dwóch lat, z wpisem w BIG i bezskuteczną egzekucją, to zwykle 10 do 20%. Bardzo stare, słabo udokumentowane wierzytelności bywają wyceniane na kilka procent. To przedziały rynkowe, nie gwarancja.

Co do zasady nie. Zgodnie z art. 509 par. 1 Kodeksu cywilnego wierzyciel może przenieść wierzytelność na osobę trzecią bez zgody dłużnika, chyba że sprzeciwia się to ustawie, zastrzeżeniu umownemu albo właściwości zobowiązania. Zgoda dłużnika jest potrzebna dopiero wtedy, gdy w umowie znalazł się zakaz cesji, ale i ten zakaz ma dziś wyjątek: od 24 stycznia 2023 r. umowne zastrzeżenie wyłączające albo ograniczające przelew wierzytelności pieniężnej jest bezskuteczne, jeżeli wierzycielem jest mikroprzedsiębiorca, mały albo średni przedsiębiorca, dłużnikiem duży przedsiębiorca, a zapłata nie nastąpiła w umówionym terminie (art. 9a ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych). Reguły tej nie stosuje się, gdy dłużnikiem jest podmiot publiczny. Dłużnika trzeba jednak zawiadomić o przelewie.

Giełda długów to internetowy serwis z publicznymi ogłoszeniami o sprzedaży wierzytelności. Wierzyciel wystawia dług na sprzedaż, a zainteresowani kupujący składają oferty. Podstawą prawną obrotu jest cesja z art. 509 KC. Giełda długów to nie to samo co rejestr dłużników prowadzony przez biuro informacji gospodarczej, takie jak KRD czy BIG InfoMonitor, bo BIG działa na podstawie odrębnej ustawy i ma własne, sztywne warunki wpisu.

Sprzedaż własnej wierzytelności przez wierzyciela co do zasady nie podlega VAT, bo zbywca nie świadczy usługi, tylko rozporządza swoim prawem majątkowym. Potwierdza to linia orzecznicza oparta na wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawie C-93/10 GFKL z 27 października 2011 roku. Skoro transakcja nie jest objęta VAT, umowa sprzedaży wierzytelności podlega zwykle podatkowi od czynności cywilnoprawnych w stawce 1%, który płaci kupujący.

Tak, ale w ograniczonym zakresie. Zgodnie z art. 16 ust. 1 pkt 39 ustawy o CIT strata z odpłatnego zbycia wierzytelności jest kosztem uzyskania przychodu tylko wtedy, gdy wierzytelność została wcześniej zarachowana jako przychód należny, i tylko do wysokości tej zarachowanej kwoty, czyli wartości netto bez VAT. Wierzytelność, której nigdy nie ujęto w przychodach, nie da się rozliczyć w ten sposób.

Nie. Cesja zmienia tylko osobę wierzyciela, a termin przedawnienia biegnie dalej tak, jakby nic się nie stało. Przerwać go może wyłącznie czynność z art. 123 KC: pozew albo wniosek do e-sądu, wniosek do komornika oraz uznanie długu przez dłużnika. Wystawienie długu na giełdzie długów ani wpis do rejestru dłużników również nie przerywają biegu przedawnienia.

Sprzedaż opłaca się wtedy, gdy dług jest stary, dłużnik niewypłacalny albo egzekucja okazała się bezskuteczna, a Ty potrzebujesz gotówki i chcesz zamknąć sprawę. Windykacja polubowna opłaca się przy świeżych, bezspornych fakturach B2B, bo dłużnik zwykle płaci w całości, a Ty nie oddajesz nikomu kilkudziesięciu procent nominału. Zasada praktyczna brzmi: najpierw wyczerp windykację polubowną, sprzedawaj to, czego nie da się odzyskać.