Kalkulator ulgi na złe długi: VAT, CIT i PIT oraz termin 90 dni

Liczenie zaczyna się od pierwszego dnia następującego po terminie płatności wskazanym na fakturze lub w umowie. Mówi to wprost art. 18f ust. 11 ustawy o CIT i art. 26i ust. 11 ustawy o PIT, więc nie jest to wykładnia, tylko reguła ustawowa. Przy terminie płatności 10 marca dniem pierwszym jest 11 marca, a dziewięćdziesiątym 8 czerwca. Weekendy i święta niczego tu nie przesuwają, bo liczą się dni kalendarzowe.

Po 90 dniach od upływu terminu płatności określonego w umowie lub na fakturze. Po tym czasie nieściągalność wierzytelności uznaje się za uprawdopodobnioną (art. 89a ust. 1a ustawy o VAT) i powstaje prawo do korekty podstawy opodatkowania oraz podatku należnego. Ten sam próg 90 dni obowiązuje w podatku dochodowym, choć pozostałe warunki są tam inne.

W rozliczeniu za okres, w którym upłynął 90. dzień od terminu płatności. Tak nazywa ten moment art. 89b ust. 1 ustawy o VAT. Jeżeli 90. dzień wypada 8 czerwca, a rozliczasz VAT miesięcznie, korektę wykazujesz w JPK_V7M za czerwiec, składanym do 25 lipca. Warunek dodatkowy z art. 89a ust. 3: do dnia złożenia tej deklaracji wierzytelność nie może zostać uregulowana ani zbyta.

W VAT trzy lata od końca roku, w którym wystawiono fakturę (art. 89a ust. 2 pkt 5). W CIT i PIT tylko dwa lata od końca roku wystawienia faktury albo zawarcia umowy (art. 18f ust. 10 pkt 2 i art. 26i ust. 10 pkt 2). To najczęściej przeoczana różnica: ulga w podatku dochodowym wygasa o cały rok wcześniej niż ulga w VAT, więc faktura z 2023 roku w 2026 daje jeszcze korektę VAT, ale zmniejszenia podstawy już nie.

W VAT tak, w podatku dochodowym nie. Warunki dotyczące statusu dłużnika zostały z ustawy o VAT usunięte: art. 89a ust. 2 pkt 1, 2, 4 i 6 są uchylone, co było skutkiem wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 15 października 2020 r. w sprawie C-335/19. W CIT i PIT analogiczny warunek nadal obowiązuje, bo art. 18f ust. 10 pkt 1 i art. 26i ust. 10 pkt 1 wymagają, żeby dłużnik nie był w restrukturyzacji, upadłości ani w likwidacji.

Dziś już nie, choć wiele poradników nadal twierdzi inaczej. Warunek, że nabywcą musi być zarejestrowany podatnik VAT czynny, mieścił się w art. 89a ust. 2 pkt 1, a ten punkt jest uchylony. Zamiast niego działa art. 89a ust. 2a: gdy nabywca nie jest czynnym podatnikiem VAT, potrzebujesz jednego z trzech dowodów, czyli prawomocnego orzeczenia sądu skierowanego do egzekucji, wpisu do rejestru długów albo ogłoszonej upadłości konsumenckiej dłużnika.

Nie. Art. 89a ust. 3 wymaga, żeby do dnia złożenia deklaracji wierzytelność nie została uregulowana ani zbyta w jakiejkolwiek formie. Sprzedaż faktury zamyka więc drogę do korekty. Co więcej, jeżeli sprzedasz wierzytelność już po dokonanej korekcie, musisz zwiększyć podstawę opodatkowania z powrotem, w rozliczeniu za okres zbycia (art. 89a ust. 4). To realny wybór: albo gotówka ze sprzedaży teraz, albo odzyskany VAT.

Skorygować odliczony VAT, i to obowiązkowo. Art. 89b ust. 1 ustawy o VAT nakazuje dłużnikowi zmniejszyć podatek naliczony w rozliczeniu za okres, w którym upłynął 90. dzień od terminu płatności. Obowiązek jest niezależny od tego, czy wierzyciel z ulgi skorzystał. Jest jedno wyjście: jeżeli dłużnik ureguluje należność najpóźniej w ostatnim dniu tego okresu rozliczeniowego, korekty nie robi (art. 89b ust. 1a).

Dla wierzyciela nie, dla dłużnika tak. Po stronie wierzyciela przepisy mówią, że podstawa opodatkowania może zostać skorygowana, więc to uprawnienie, z którego wolno nie skorzystać. Po stronie dłużnika art. 89b ust. 1 posługuje się słowem obowiązany. Ta asymetria jest celowa: budżet odzyskuje odliczony VAT od dłużnika nawet wtedy, gdy wierzyciel o swojej uldze zapomniał.

Trzeba się cofnąć. Wierzyciel zwiększa podstawę opodatkowania i kwotę podatku należnego w rozliczeniu za okres, w którym należność została uregulowana lub zbyta, a przy zapłacie częściowej robi to proporcjonalnie (art. 89a ust. 4). Dłużnik lustrzanie odzyskuje prawo do zwiększenia podatku naliczonego w okresie, w którym zapłacił (art. 89b ust. 4). Ulga jest więc odwracalna w obie strony.

Odrębnego zawiadomienia VAT-ZD już się nie składa, bo zastąpiło je oznaczenie w samym pliku. W części deklaracyjnej JPK_V7 zaznaczasz pole KorektaPodstawyOpodt wartością 1, a skorygowane kwoty podstawy i podatku wykazujesz ze znakiem minus w pozycjach właściwych dla stawki, której dotyczy faktura. Po stronie dłużnika korekta podatku naliczonego trafia do pozycji dotyczących nabycia.

W VAT tak, ale na trudniejszych warunkach z art. 89a ust. 2a, czyli po orzeczeniu sądu skierowanym do egzekucji, po wpisie do rejestru długów albo po ogłoszeniu upadłości konsumenckiej. W CIT i PIT nie, ponieważ art. 18f ust. 9 i art. 26i ust. 9 ograniczają ulgę wyłącznie do wierzytelności z transakcji handlowych, a sprzedaż na rzecz konsumenta transakcją handlową w rozumieniu tych przepisów nie jest.

Tak, jeżeli strony uzgodnią nowy termin zanim upłynie 90 dni od terminu pierwotnego. Wtedy licznik biegnie od nowej daty. Jeżeli porozumienie podpiszecie już po upływie 90 dni, prawo do korekty zdążyło powstać i aneks go nie cofa. Warto to policzyć przed podpisaniem aneksu, bo odroczenie zapłaty o miesiąc odsuwa o miesiąc również moment odzyskania VAT.