Zatory płatnicze: ustawa, kary UOKiK i sprawozdanie o terminach zapłaty

Zatory płatnicze to łańcuch opóźnionych płatności między firmami: kontrahent nie płaci Ci na czas, więc Ty nie masz z czego zapłacić swoim dostawcom, a oni swoim. Prawo nazywa to zjawisko nadmiernym opóźnianiem się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych i reguluje w ustawie z 8 marca 2013 r. o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych.

Między przedsiębiorcami termin zapłaty co do zasady nie może przekraczać 60 dni od doręczenia faktury. Jeżeli dłużnikiem jest duży przedsiębiorca, a wierzycielem mikro, mały lub średni przedsiębiorca, postanowienie umowne przewidujące termin dłuższy niż 60 dni jest nieważne z mocy prawa. Gdy dłużnikiem jest podmiot publiczny, termin wynosi maksymalnie 30 dni, a dla publicznych podmiotów leczniczych 60 dni.

Nadmierne opóźnianie się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych zachodzi wtedy, gdy w okresie 3 kolejnych miesięcy suma wartości świadczeń niespełnionych oraz spełnionych po terminie przez dany podmiot wynosi co najmniej 2 000 000 zł (art. 13b ustawy). Poniżej tego progu Prezes UOKiK nie prowadzi postępowania, ale wierzyciel nadal ma odsetki, rekompensatę i drogę sądową.

Prezes UOKiK nakłada administracyjną karę pieniężną wyliczaną według ustawowego wzoru, opartego na wartości niezapłaconych w terminie świadczeń i długości opóźnienia. Od początku 2026 roku UOKiK wydał 8 decyzji z karami na łącznie ponad 2,6 mln zł wobec firm, które wygenerowały zatory o wartości ponad 200 mln zł. W 2025 roku było 29 decyzji na ponad 10 mln zł. Firmy, które nie kwestionują decyzji i płacą, korzystają z obniżki kary o 20%.

Sprawozdanie składają podatkowe grupy kapitałowe niezależnie od przychodu oraz podatnicy CIT, u których wartość przychodu przekroczyła równowartość 50 mln euro, czyli podmioty z listy publikowanej przez Ministra Finansów na podstawie art. 27b ustawy o CIT. Termin to 30 kwietnia każdego roku, a sprawozdanie składa się elektronicznie przez portal biznes.gov.pl.

Odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych należą się bez wezwania, od dnia następnego po terminie zapłaty. W drugim półroczu 2026 roku wynoszą 13,75% w skali roku, a gdy dłużnikiem jest publiczny podmiot leczniczy, 11,75%. Obok odsetek wierzyciel ma prawo do rekompensaty w wysokości 40, 70 albo 100 euro, zależnie od wartości świadczenia. Umowne wyłączenie tych odsetek jest nieważne.

Skróć terminy w umowach, sprawdzaj kontrahenta przed transakcją, wysyłaj przypomnienie zanim faktura stanie się wymagalna i reaguj pierwszego dnia po terminie. Automatyzacja tej sekwencji jest tańsza niż faktoring i skuteczniejsza niż ręczne monity, bo działa zawsze, także wtedy, gdy nikt w firmie nie ma czasu dzwonić do dłużnika.