Dłużnik złożył wniosek o restrukturyzację, co dalej?

Kiedy dłużnik składa wniosek o restrukturyzację, wierzyciel co do zasady nie zgłasza wierzytelności tak jak w upadłości. Spis wierzytelności sporządza nadzorca sądowy albo zarządca na podstawie ksiąg dłużnika, a Twoim zadaniem jest sprawdzić w Krajowym Rejestrze Zadłużonych (KRZ), czy Twoja należność figuruje w spisie i w prawidłowej kwocie. Jeśli jest zaniżona albo Cię pominięto, w postępowaniu układowym i sanacyjnym możesz złożyć sprzeciw. Wierzytelności sprzed dnia otwarcia postępowania są z mocy prawa objęte układem, a egzekucja tych należności zwykle się zawiesza, więc od pierwszego dnia gramy o głos przy głosowaniu nad układem, a nie o zajęcie komornicze.

Materiał ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej.

Co oznacza otwarcie restrukturyzacji dla wierzyciela?

Otwarcie restrukturyzacji oznacza, że Twoja wierzytelność powstała przed tym dniem jest z mocy prawa objęta układem (art. 150 Prawa restrukturyzacyjnego), a jej dalszy los zależy od treści układu i głosowania wierzycieli, nie od tego, jak szybko ruszysz do komornika. Układ obejmuje też odsetki za okres od dnia otwarcia postępowania.

Prawo restrukturyzacyjne z 15 maja 2015 r. przewiduje cztery ścieżki: postępowanie o zatwierdzenie układu, przyspieszone postępowanie układowe, postępowanie układowe oraz postępowanie sanacyjne. Różnią się poziomem ochrony dłużnika i formalnościami, ale wspólny mianownik jest jeden: celem nie jest likwidacja majątku, tylko zawarcie porozumienia, które pozwoli firmie dalej działać i spłacić wierzycieli w uzgodniony sposób.

Dla Ciebie jako wierzyciela pierwszy praktyczny ruch to wejście do monitoringu należności i śledzenie obwieszczeń. Informacje o otwarciu postępowania, dane nadzorcy lub zarządcy, spis wierzytelności oraz terminy zgromadzenia wierzycieli i głosowania publikuje się w KRZ. Rejestr jest jawny i bezpłatny, więc nie czekasz na list, tylko sam sprawdzasz status sprawy.

Czy muszę zgłosić wierzytelność jak w upadłości?

Nie, w restrukturyzacji co do zasady nie zgłaszasz wierzytelności. To zasadnicza różnica względem upadłości. Spis sporządza nadzorca sądowy albo zarządca na podstawie ksiąg rachunkowych i dokumentów dłużnika, a Twoje zadanie sprowadza się do kontroli: czy jesteś w spisie i czy kwota jest pełna.

W praktyce oznacza to, że musisz aktywnie zajrzeć do KRZ, kiedy tylko spis zostanie obwieszczony. Nie licz na to, że nadzorca sam do Ciebie zadzwoni. Jeśli Twoje faktury były prawidłowo zaksięgowane u dłużnika, zwykle trafią do spisu automatycznie. Problem pojawia się przy należnościach spornych, częściowo zapłaconych albo takich, których dłużnik po prostu nie ujął w księgach. Wtedy inicjatywa jest po Twojej stronie.

Tu warto porównać restrukturyzację z upadłością, bo mechanika jest odwrotna.

Jeśli chcesz zrozumieć drugą stronę tej tabeli w praktyce, opisaliśmy ją osobno w tekście o windykacji od firmy w upadłości.

Co zrobić, jeśli mojej wierzytelności nie ma w spisie albo jest zaniżona?

Jeśli w spisie brakuje Twojej wierzytelności albo ujęto ją w zbyt niskiej kwocie, w postępowaniu układowym i sanacyjnym przysługuje Ci sprzeciw. Termin liczy się od obwieszczenia spisu w KRZ, dlatego tak ważne jest, żeby wejść do rejestru od razu, a nie po kilku tygodniach.

Uwaga na tryb postępowania, bo nie wszędzie sprzeciw działa tak samo. W przyspieszonym postępowaniu układowym oraz w postępowaniu o zatwierdzenie układu wierzyciel nie składa odrębnych zastrzeżeń do spisu w tej formie. Tam Twój realny wpływ realizuje się poprzez głos nad układem, a nie przez procedurę sprzeciwu. To rozróżnienie decyduje o tym, jaką strategię przyjmiesz, kiedy zobaczysz zaniżoną kwotę.

Dlatego przygotuj dokumentację, zanim spis w ogóle się pojawi: faktury, potwierdzenia dostaw, salda, wezwania do zapłaty. Kompletny plik dowodów przyspiesza sprzeciw i podnosi jego skuteczność. Warto też pamiętać, że samo wezwanie do zapłaty ani cesja nie przerywają biegu przedawnienia, przerywa je dopiero czynność przed sądem lub komornikiem albo uznanie długu (art. 123 KC). Jeśli więc Twoja faktura jest stara, sprawdź przedawnienie faktury, zanim uznasz, że wszystko masz zabezpieczone.

Czy mogę prowadzić egzekucję komorniczą w trakcie restrukturyzacji?

Co do zasady nie. W przyspieszonym postępowaniu układowym i w postępowaniu układowym postępowania egzekucyjne dotyczące wierzytelności objętych układem zawieszają się z mocy prawa z dniem otwarcia, a nowej egzekucji tych wierzytelności wszcząć nie można (art. 259 Prawa restrukturyzacyjnego). Ochrona majątku dłużnika jest tu wpisana w konstrukcję postępowania.

Najszerszą ochronę daje postępowanie sanacyjne. Skierowanie egzekucji do majątku dłużnika jest w nim niedopuszczalne, a wszczęte postępowania egzekucyjne zawieszają się z mocy prawa (art. 312). Innymi słowy, jeśli liczyłeś na to, że komornik zdąży zająć rachunek przed sądem, po otwarciu sanacji ta droga jest zamknięta. Energię lepiej przenieść na spis i głosowanie.

Jest jednak grupa wierzytelności poza układem, i to zmienia rachunek sił.

Które wierzytelności nie wchodzą do układu?

Układ nie obejmuje kilku kategorii wskazanych w art. 151 Prawa restrukturyzacyjnego. Najważniejsza dla wierzyciela handlowego jest pierwsza z nich: wierzytelności zabezpieczone rzeczowo, czyli hipoteką albo zastawem rejestrowym, w części, która znajduje pokrycie w wartości przedmiotu zabezpieczenia. Taki wierzyciel jest w mocniejszej pozycji, chyba że sam zgodzi się na objęcie układem.

Poza układem stoją też należności ze stosunku pracy oraz alimenty. Dla typowego dostawcy B2B praktyczny wniosek jest prosty: jeśli w relacji z kontrahentem masz jakiekolwiek zabezpieczenie rzeczowe, sprawdź jego wartość, bo w tej części nie jesteś zdany na redukcję narzuconą większością głosów. To także argument, żeby w przyszłych kontraktach zawczasu budować zabezpieczenia, zamiast liczyć na dobrą wolę dłużnika po fakcie.

Ile odzyskam w restrukturyzacji?

Tyle, ile przewidzi zatwierdzony układ, a jego treść negocjują wierzyciele z dłużnikiem. Propozycje układowe mogą przewidywać rozłożenie długu na raty, odroczenie terminu spłaty, redukcję kwoty, zamianę wierzytelności na udziały lub akcje, albo połączenie tych rozwiązań. Nie ma tu jednej z góry ustalonej stawki, dlatego głos przy głosowaniu jest realnym narzędziem, a nie formalnością.

Układ zostaje przyjęty, gdy głosuje za nim większość głosujących wierzycieli mających łącznie co najmniej dwie trzecie sumy wierzytelności uprawniających do głosowania (art. 119 Prawa restrukturyzacyjnego). Po zatwierdzeniu przez sąd układ wiąże z mocy prawa wszystkich objętych nim wierzycieli, także tych, którzy głosowali przeciw. Dlatego bierność się nie opłaca: jeśli nie zagłosujesz, i tak będziesz związany wynikiem, na który nie miałeś wpływu.

Co, jeśli dłużnik nie dotrzyma warunków? Gdy układ nie jest wykonywany, sąd może go uchylić, a droga stąd zwykle prowadzi do upadłości. Dla Ciebie oznacza to, że nawet po zatwierdzeniu układu warto dalej monitorować spłaty, bo scenariusz może się jeszcze zmienić i wtedy wracamy do reguł zgłoszenia wierzytelności syndykowi.

Jeśli nie chcesz czekać na raty rozłożone na lata, alternatywą bywa sprzedaż wierzytelności. Odzyskasz mniej niż nominał, ale od razu i bez ryzyka, że układ upadnie.

Czym różni się restrukturyzacja od upadłości dłużnika?

W skrócie: restrukturyzacja ma uratować firmę, upadłość ma ją zlikwidować. W restrukturyzacji dług trafia do spisu z ksiąg dłużnika i Ty tylko go weryfikujesz, w upadłości sam zgłaszasz wierzytelność syndykowi przez KRZ w 30 dni od obwieszczenia (art. 51 Prawa upadłościowego). To pierwsza rzecz, którą musisz ustalić, patrząc na obwieszczenie: którym trybem idzie sprawa.

Drugą osią różnic jest zaspokojenie. W upadłości obowiązuje sztywna kolejność według kategorii z art. 342 Prawa upadłościowego, gdzie należność główna z faktury B2B wpada zwykle do kategorii drugiej, a odsetki do kategorii trzeciej. W restrukturyzacji nie ma takiej mechanicznej kolejki, jest za to negocjacja i głosowanie nad układem. Inaczej mówiąc, w upadłości walczysz o miejsce w kolejce do masy, w restrukturyzacji o kształt porozumienia.

Dla porządku warto dodać, że w obu przypadkach centralnym punktem jest KRZ. To tam znajdziesz obwieszczenia, dane nadzorcy, zarządcy lub syndyka, spis wierzytelności i terminy. Kto regularnie zagląda do rejestru, ten nie przegapi terminu na sprzeciw ani na zgłoszenie.

Jak przygotować się na restrukturyzację kontrahenta?

Najlepiej zawczasu, zanim wniosek w ogóle zostanie złożony. Pierwszy filar to informacja: wpisz kluczowych kontrahentów do monitoringu należności i obserwuj obwieszczenia w KRZ, żeby o otwarciu postępowania dowiedzieć się w dniu obwieszczenia, a nie miesiąc później. Kilka dni zwłoki potrafi zaważyć na terminie sprzeciwu.

Drugi filar to porządek w dokumentach i szybkie tempo. Trzymaj komplet dowodów na każdą fakturę i nie pozwól, by należności się starzały bez czynności przerywającej przedawnienie. Tu pomaga automatyczna windykacja: systematyczne wezwania, monity i szybkie kierowanie spraw na drogę sądową sprawiają, że w chwili otwarcia restrukturyzacji Twoja wierzytelność jest udokumentowana, aktualna i gotowa do wpisania w prawidłowej kwocie. Całość tego tematu, od pierwszego sygnału po głosowanie nad układem, zebraliśmy w przewodniku o restrukturyzacji dłużnika.

Na koniec zapamiętaj trzy ruchy, które warto wykonać zaraz po tym, jak dłużnik złoży wniosek: sprawdź spis w KRZ i porównaj kwotę z własnymi księgami, ustal tryb postępowania i wynikające z niego prawo sprzeciwu, wreszcie zaplanuj, jak zagłosujesz nad układem. Restrukturyzacja nie jest końcem windykacji, tylko jej innym trybem, w którym wygrywa wierzyciel przygotowany, a nie ten, który czeka na list.