Aval działa tylko wtedy, gdy członek zarządu podpisuje weksel we własnym imieniu, a nie w imieniu spółki. To jedno zdanie decyduje o całej wartości zabezpieczenia. Poręczyciel wekslowy odpowiada tak samo jak ten, za kogo poręczył (art. 32 Prawa wekslowego), więc podpis prezesa jako osoby prywatnej daje Ci drugiego dłużnika z całym majątkiem osobistym. Ten sam prezes podpisujący "za zarząd" nie daje Ci nic ponad to, co masz z weksla samej spółki.
Różnica jest ogromna, a błąd banalnie łatwy do popełnienia, bo obie sytuacje wyglądają na dokumencie prawie identycznie.
Co daje aval, czego nie daje weksel samej spółki
Weksel wystawiony przez spółkę z o.o. jest wart dokładnie tyle, ile majątek tej spółki w dniu, w którym komornik puka do drzwi. Kapitał zakładowy potrafi wynosić 5 000 zł, majątek trwały bywa leasingowany, a należności scedowane na faktora. Nakaz zapłaty z takiego weksla dostaniesz szybko, tylko nie będzie z czego go wyegzekwować.
| Zabezpieczenie | Kto odpowiada | Kiedy działa | Co trzeba udowodnić |
|---|---|---|---|
| Weksel spółki | Spółka, do wysokości swojego majątku | Zawsze, gdy spółka coś ma | Nic ponad sam weksel |
| Weksel z avalem | Spółka i poręczyciel osobiście | Także gdy spółka jest pusta | Nic ponad sam weksel |
| Art. 299 KSH | Członek zarządu | Dopiero po bezskutecznej egzekucji ze spółki | Bezskuteczność egzekucji |
| Poręczenie cywilne | Poręczyciel | Po wykazaniu długu podstawowego | Całą historię zobowiązania |
Ostatnie dwie kolumny są tu najważniejsze. Odpowiedzialność członków zarządu z art. 299 KSH też sięga majątku osobistego, ale dopiero po tym, jak przejdziesz całą drogę: pozew przeciw spółce, wyrok, komornik, postanowienie o umorzeniu z powodu bezskuteczności. To dwa do trzech lat. Aval działa od razu, bo poręczyciel jest współdłużnikiem wekslowym od chwili podpisu i pozywasz go razem ze spółką, w jednym pozwie, w postępowaniu nakazowym.
Jak prawidłowo złożyć poręczenie wekslowe
Poręczenie umieszcza się na wekslu albo na przedłużku. Oznacza się je wyrazem "poręczam" lub innym zwrotem równoznacznym i podpisuje je poręczyciel. Poręczenie powinno wskazywać, za kogo je dano, a w braku takiej wskazówki uważa się, że udzielono go za wystawcę (art. 31 Prawa wekslowego). Zapłatę weksla można zabezpieczyć avalem co do całości sumy wekslowej albo co do jej części, a poręczenie może dać osoba trzecia lub nawet osoba już podpisana na wekslu (art. 30).
W praktyce wygląda to tak, że na odwrocie weksla pojawiają się trzy linijki: słowo "poręczam", wskazanie za kogo, dane i podpis poręczyciela. Warto dopisać PESEL i adres, bo bez nich egzekucja przeciwko osobie fizycznej zaczyna się od ustalania, o którego Jana Kowalskiego chodzi.
Jest jeszcze pułapka działająca w drugą stronę. Sam podpis na przedniej stronie weksla uważa się za udzielenie poręczenia, chyba że jest to podpis wystawcy albo trasata. Ktoś, kto z uprzejmości podpisze się na licu cudzego weksla, właśnie za ten weksel poręczył, nawet jeśli nie napisał ani słowa. Znać ten przepis warto z obu stron stołu.
Najczęstszy błąd: podpis w imieniu spółki zamiast we własnym
Jeżeli członek zarządu złożył podpis w imieniu spółki, dłużnikiem wekslowym jest wyłącznie spółka, a nie ta osoba fizycznie. Nie ma tu nic do interpretacji: liczy się to, w czyim imieniu złożono oświadczenie. Podpis obok pieczątki firmowej, z dopiskiem funkcji, w rubryce "za wystawcę" to podpis spółki.
Żeby aval był avalem, poręczyciel podpisuje się jako osoba prywatna, bez pieczątki, a przy podpisie stoją jego dane osobowe, nie dane spółki. Jeżeli ta sama osoba podpisuje weksel dwa razy, raz za spółkę jako wystawcę i raz za siebie jako poręczyciela, to jest poprawne i właśnie o to chodzi. Dwa podpisy tej samej ręki, dwa różne zobowiązania.
Przy negocjacjach usłyszysz zwykle, że "spółka odpowiada, więc po co jeszcze podpis prywatny". Odpowiedź jest prosta i warto ją powiedzieć wprost: jeżeli zarząd wierzy w wypłacalność własnej firmy, aval nic go nie kosztuje. Opór w tym miejscu jest sam w sobie informacją o kontrahencie.
Czy poręczenie wekslowe jest ważne, gdy zobowiązanie spółki upada
Tak, i to jest największa siła avalu. Zobowiązanie poręczyciela jest ważne, chociażby zobowiązanie, za które poręcza, było nieważne z jakiejkolwiek przyczyny, z wyjątkiem wady formalnej (art. 32 zd. 2 Prawa wekslowego). Jeżeli okaże się, że weksel podpisała za spółkę osoba bez umocowania, albo że uchwała była wadliwa, poręczyciel i tak odpowiada.
Wyjątek dotyczy wady formalnej samego dokumentu. Weksel, któremu brakuje którejś z cech z art. 101, w ogóle nie jest wekslem, a poręczenie na dokumencie, który nie jest wekslem, nie tworzy zobowiązania wekslowego. Dlatego zanim zaczniesz negocjować aval, upewnij się, że sam weksel in blanco jest poprawnie sporządzony. Kompletność dokumentu jest warunkiem, od którego zależy wszystko inne.
Poręczyciel, który zapłacił weksel, nabywa prawa wynikające z weksla przeciw osobie, za którą poręczył. Z Twojego punktu widzenia to obojętne, ale w rozmowie z prezesem bywa argumentem: jeżeli zapłaci z własnej kieszeni, ma roszczenie regresowe do własnej spółki.
Zgoda małżonka poręczyciela: bez niej egzekucja sięga płytko
Tu przepada najwięcej avali i mało kto o tym mówi przy podpisie. Jeżeli małżonek zaciągnął zobowiązanie za zgodą drugiego małżonka, wierzyciel może żądać zaspokojenia także z majątku wspólnego (art. 41 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Bez tej zgody zostaje majątek osobisty dłużnika, jego wynagrodzenie za pracę i dochody z działalności (art. 41 § 2).
W małżeństwie z ustawową wspólnością to zwykle oznacza, że dom, samochód i oszczędności są poza zasięgiem, bo należą do majątku wspólnego. Zostaje pensja. Aval bez zgody małżonka jest więc znacznie słabszy, niż wygląda.
Operacyjnie sprawa wygląda tak: sąd nada klauzulę wykonalności także przeciwko małżonkowi, z ograniczeniem odpowiedzialności do majątku objętego wspólnością, jeżeli wykażesz dokumentem urzędowym lub prywatnym, że wierzytelność powstała z czynności dokonanej za zgodą małżonka dłużnika (art. 787 Kodeksu postępowania cywilnego). Dokument prywatny wystarczy. Jedno zdanie ze zgodą i podpisem małżonka, wzięte w tym samym dniu co weksel, jest różnicą między egzekucją z majątku wspólnego a odliczaniem procentów od pensji.
Jak zapisać aval w deklaracji wekslowej
Poręczyciel powinien podpisać także deklarację wekslową, nie tylko sam weksel. Powód jest praktyczny: aval złożony bez znajomości warunków wypełnienia weksla otwiera spór o to, na co ta osoba właściwie się zgodziła. Jeżeli deklaracja mówi, do jakiej kwoty i po jakim zdarzeniu wolno weksel uzupełnić, poręczyciel jest związany tymi samymi granicami co wystawca i nie ma o czym dyskutować.
Generator deklaracji wekslowej składa oba dokumenty razem z klauzulą o poręczeniu, dokłada blok na podpis awalisty na odwrocie weksla i liczy termin, do którego weksel wolno wypełnić. Ten ostatni element jest ważny także dla poręczyciela, bo po przedawnieniu zabezpieczanej należności upoważnienie do wypełnienia weksla wygasa i aval przestaje mieć znaczenie.
Ile aval realnie zmienia
Uczciwie: aval nie tworzy pieniędzy. Jeżeli członek zarządu ma tylko udziały w upadającej spółce i mieszkanie w majątku wspólnym bez zgody małżonka, podpis pod wekslem będzie wart tyle, co jego pensja przez najbliższe lata. Zabezpieczenie zwiększa szansę odzyskania, nie gwarantuje jej.
Zmienia natomiast dwie rzeczy bardzo konkretnie. Po pierwsze, zmienia kolejność płacenia. Kontrahent, który ma pięciu dostawców i pieniądze na dwóch, płaci najpierw temu, komu poręczył prywatnie. Po drugie, skraca drogę: pozywasz spółkę i poręczyciela razem, w jednym pozwie nakazowym, zamiast czekać dwa lata na bezskuteczną egzekucję i dopiero wtedy sięgać po art. 299 KSH.
Kiedy nie warto żądać avalu
Przy jednorazowej dostawie na kilka tysięcy złotych negocjowanie poręczenia prywatnego kosztuje więcej relacji, niż jest warte. Przy dużym, wiarygodnym kontrahencie z realnym majątkiem żądanie avalu bywa odebrane jako brak zaufania i potrafi zablokować kontrakt. Aval ma sens tam, gdzie ryzyko jest realne: mała spółka bez historii, rosnące saldo kredytu kupieckiego, branża z długimi terminami płatności.
I jeszcze jedno, bo to najczęstsza pomyłka w myśleniu o zabezpieczeniach. Weksel z avalem jest polisą na wypadek, gdy wszystko zawiedzie. Nie zastępuje pilnowania terminów. Jeżeli pieniądze są potrzebne szybciej, niż kontrahent zamierza zapłacić, osobną drogą jest sprzedaż niezapłaconej faktury, która daje gotówkę od razu, tyle że z dyskontem. Zabezpieczenie i płynność to dwa różne problemy i rozwiązuje się je różnymi narzędziami.
Najkrótsza lista kontrolna przed podpisem
Zanim schowasz weksel do sejfu, sprawdź pięć rzeczy. Czy poręczyciel podpisał się jako osoba prywatna, bez pieczątki spółki. Czy przy podpisie jest słowo "poręczam" i wskazanie, za kogo. Czy są dane identyfikujące: imię, nazwisko, PESEL, adres. Czy poręczyciel podpisał również deklarację wekslową. Czy masz pisemną zgodę jego małżonka.
Pięć minut przy podpisie oszczędza rok w sądzie. A najlepsze zabezpieczenie i tak polega na tym, żeby nigdy nie musieć po nie sięgać: pilnowaniu terminu każdej faktury, reagowaniu na pierwszy dzień opóźnienia i eskalacji, zanim saldo urośnie do kwoty, przy której jedynym ratunkiem jest podpis prezesa na odwrocie weksla.